Besprekingen

Fake news in de achttiende eeuw

Roman. Met Tijl stevent Daniel Kehlmann opnieuw af op een bestseller. De meeslepende historische roman over de Dertigjarige Oorlog waarschuwt voor volksmenners en vertellers.

Een afgelegen dorp krijgt bezoek van een man met een bonte wambuis en een kap met ezelsoren. Niemand heeft hem eerder gezien, maar zijn reputatie is hem voorafgegaan. Het is Tijl Uilenspiegel, en hij brengt het dorp urenlang in vervoering met theater en acrobatentoeren. Als een echte volksmenner dirigeert hij de massa tot er een knokpartij ontstaat.

Net als Uilenspiegel weet Daniel Kehlmann hoe hij een publiek in de ban kan houden. Hij is op dit moment de best verkopende Duitse schrijver. Van zijn roman over de achttiende-eeuwse wetenschappers Alexander von Humboldt en Carl Friedrich Gauss, Het meten van de wereld, werden wereldwijd miljoenen exemplaren verkocht. Tijl zou dat succes wel eens kunnen evenaren. Het boek staat al weken in de Duitse bestsellerlijsten en werd uitgeroepen tot 'Boek van de maand' in de Nederlandse talkshow De wereld draait door.

De titel misleidt, want Tijl is geen hervertelling van de bekende ges…Lees verder

Iets beters dan de dood

Ze zijn bijgelovig, de 17de-eeuwers in de verrassend actuele roman Tijl, al vinden ze zelf dat ze zuiver rationeel denken. Arnon Grunberg bewondert schrijver Daniel Kehlmann omdat die de lezer duidelijk maakt waar hij zelf in magisch denken vervalt.

In het sprookje De Bremer stadmuzikanten van de Gebroeders Grimm over vier dieren, een haan, een hond, een kat en een ezel, zegt de ezel: 'Trek met ons verder, we gaan naar Bremen. Iets beters dan de dood vind je overal.'

In Daniel Kehlmanns nieuwe roman, Tijl, vertaald door Josephine Rijnaarts, komt dit citaat vrijwel letterlijk twee keer voor. In het eerste hoofdstuk probeert Tijl een jong meisje, Martha, te verleiden met hem mee te gaan door middel van de woorden: 'Denk aan het oude gezegde. Iets beters dan de dood kun je overal wel vinden.' Al hebben zijn buikspreekkunsten en zijn roem daarvoor al veel indruk op haar gemaakt.

Iets verderop in de roman denkt een knecht die voor de vader van Tijl werkt en die zich in een bos moet bekommeren om de moeder van Tijl - ze heeft net een kind gebaard, dat weldra zal sterven of dat misschien wel dood ter wereld is gekomen: 'De wereld is groot, zeggen de knechten tegen elkaar, ee…Lees verder

In deze alom bejubelde roman keert de auteur (1975) terug naar de historische roman en combineert die met een kunstenaarsroman (het ontstaan van de Duitse taal en literatuur). Hij verplaatst Tijl Uilenspiegel van de dertiende naar de zeventiende eeuw, naar de Dertigjarige Oorlog. Als proloog zet hij met zijn streken een dorp aan tot geweld, waarbij hij zich een ongenaakbare, duistere sociopaat en kind van zijn tijd toont, die zich steeds weet te onttrekken aan moeilijke situaties en zich aan niets en niemand hecht. Na zijn harde jeugd (hij ontvlucht met Nele zijn dorp als zijn vader als occultist opgehangen is) volgen we zijn leven op een a-chronologische en episodische wijze. Indrukwekkend is het deel waarin hij hofnar is van de ‘Winterkoning’ Frederik V. van de Palts die met een alles-of-niets politiek de veroorzaker van de oorlog was. Kehlmanns onderkoelde stijl werkt uitstekend in dit vaak gewelddadig decor met magisch-realistische passages en andere historische figuren, maar iden…Lees verder

Horrorclown

Daniel Kehlmann plaatst 'potsenmaker' Tijl Uilenspiegel twee eeuwen na zijn tijd, in de verwoestende Dertigjarige Oorlog

Enige weken geleden reisde ik per trein naar Maagdenburg, stapte het station uit en belandde in een lineaire wereld van blokkendozen en wijde, kaarsrechte straten, tot ik te midden van deze naoorlogse stedenbouwkundige woestenij tegen een reusachtige Dom aanliep, een eenzaam brok gothiek overgebleven uit de Middeleeuwen. Wat ik me toen niet realiseerde, was dat de verwoesting van de rijke protestantse handelsstad die Maagdenburg ooit was, veel verder terugging dan de bombardementen in de laatste Wereldoorlog; terug namelijk naar het jaar 1630 toen de stad met al zijn schatten werd geplunderd door het leger van de Duitse keizer en zijn Katholieke Liga, en vrijwel geheel afbrandde. Twee derde van de stadsbevolking kwam om het leven, een groep van duizend burgers die zich in de Dom hadden teruggetrokken werd gespaard. Ruim honderd jaar lang zou de stad nog vol liggen met puin.

1630. We zijn dan midden in de Dertigjarige Oorlog, die…Lees verder

Over Daniel Kehlmann

CC BY-SA 3.0 - Foto van/door Hpschaefer

Daniel Kehlmann (München, 13 januari 1975) is een Duits schrijver en essayist. Hij woont afwisselend in Wenen en Berlijn.

Leven

Kehlmann is de zoon van een regisseur en een actrice. De familie verhuisde in 1981 naar Wenen. Later studeerde hij daar filosofie en literatuurwetenschappen. Hij promoveerde op een thesis over Immanuel Kant. Van 2001 tot medio 2007 gaf Kehlman gastcolleges poëzie aan de universiteiten in Mainz, Wiesbaden en Göttingen. Sindsdien is hij voltijds schrijver.

Werk

Kehlmann publiceerde zijn eerste roman Beerholms Vorstellung (1997) - over een illusionist die plotseling meent werkelijk toveren te kunnen - terwijl hij nog studeerde. Zijn doorbraak volgde in 2005 met Die Vermessung der Welt ('Het meten van de wereld'), over twee geniale mannen die onafhankelijk van elkaar het absurde plan opvatten om de wereld te meten; de wereldreiziger Von Humboldt doet dat doo…Lees verder op Wikipedia